Okuyonja amannyo buli lunaku: Kye kikulu

Okuyonja amannyo buli lunaku kye kintu ekikulu ennyo mu kulabirira obulamu bw’omuntu okutwaliza awamu. Okuyonja amannyo si kikulu kyokka ku kamwa ke kka, wabula kikola kinene nnyo mu kuziyiza endwadde ez’enjawulo ezisobola okukwata omubiri gwonna. Enkola ennungi ey’okuyonja amannyo etuyamba okwewala ebinnya, endwadde z’ensigo z’amannyo, n’okuwunya akamwa obubi, nga bino byonna bisobola okukosa obulamu bwaffe obwa buli lunaku. Okufuna obuyonjo bw’akamwa obulungi kitegeeza okuba n’amannyo amanywevu, ensigo z’amannyo ezirimu obulamu, n’empewo y’akamwa ennungi, ekintu ekikola ku kumwenya kwaffe n’okwesiga kwaffe.

Okuyonja amannyo buli lunaku kye ki?

Okuyonja amannyo buli lunaku (dental hygiene) kye kikolwa eky’okulabirira amannyo n’ensigo z’amannyo okuziyiza endwadde n’okukuuma obulamu bw’akamwa obulungi. Kino kizingirako okukuba burashi y’amannyo emirundi ebiri buli lunaku n’okukozesa olugoye oluyonja amannyo (floss) okuggyamu ebyokulya n’obutafuga obuba bw’ekutte wakati w’amannyo. Obuyonjo bw’akamwa obunafuya tebuleetera binnya byokka wabula n’endwadde z’ensigo z’amannyo, ezisobola okuleeta amannyo okugwa. Okukuuma obuyonjo bw’akamwa obulungi kikulu nnyo eri obulamu bw’omuntu okutwaliza awamu.

Lwaki okulabirira amannyo buli lunaku kikulu?

Okulabirira amannyo buli lunaku kikulu nnyo kubanga kiyamba okuziyiza ebinnya by’amannyo (cavities), endwadde z’ensigo z’amannyo, n’ebizibu ebirala eby’akamwa. Buli lwe tulya oba kunywa, bakitiriya ababa mu kamwa bakola asidi eyatika oluganda lw’amannyo (enamel), ekireeta ebinnya. Okukuba burashi n’okukozesa floss kuggyamu bakitiriya bano n’ebyokulya, ekikola ku kuziyiza asidi eno. Okukuuma amannyo amanywevu n’ensigo z’amannyo ezirimu obulamu kiyamba okwewala obulumi obw’amannyo n’okugwa kw’amannyo mu biseera eby’omu maaso.

Enkola y’okuyonja amannyo obulungi

Okufuna enkola y’okuyonja amannyo (oral routine) ey’amaanyi kizingirako ebikolwa eby’enjawulo. Okukuba burashi y’amannyo emirundi ebiri buli lunaku, ku makya ne ku kawungeezi, n’okukozesa ekirungo ky’amannyo ekirimu fluorine kikulu nnyo. Fluorine y’ekintu ekikyaza oluganda lw’amannyo n’okukola ku kuziyiza ebinnya. Okukozesa olugoye oluyonja amannyo (floss) buli lunaku, okusobola okuggyamu obutafuga mu bifo burashi w’etatuuka, nakyo kikulu. Ate era, okukozesa amazzi aganaaza akamwa gasobola okuyamba okumalawo bakitiriya abasigaddewo n’okuleka empewo y’akamwa (breath) nga mpya.

Omulimu gwa ddokita w’amannyo mu kulabirira obulamu bw’akamwa

Okulambula ddokita w’amannyo (dentist) buli luvannyuma lw’ekiseera ekigereka kikulu nnyo mu kulabirira obulamu bw’akamwa obulungi. Ddokita w’amannyo asobola okukebera amannyo n’ensigo z’amannyo okufuna ebizibu ebitandika n’okubyongera okuyonja mu bujjuvu okusinga bw’osobola okwekola eka. Okulambula ddokita buli luvannyuma lw’emyaka egimu kuyamba okuziyiza ebizibu okukula n’okukola ku kulabirira obulamu obulungi (wellness) obwa buli omu. Ddokita w’amannyo era asobola okukuwa amagezi ku ngeri y’okulabirira obulungi amannyo go mu ngeri ey’enjawulo.

Amagoba g’okuyonja amannyo obutayosa

Okuyonja amannyo obutayosa kuleeta amagoba mangi. Kikola ku kuziyiza ebinnya by’amannyo n’endwadde z’ensigo z’amannyo, ekikola ku kukendeeza obulumi bw’amannyo n’okwetaaga okujanjabibwa. Kikola ku kukuuma empewo y’akamwa nga mpya (fresh) obudde bwonna, ekikola ku kumwenya (smile) n’okwesiga kw’omuntu. Amannyo amayonjo era galabika bulungi, ekikola ku kwagala kw’omuntu n’okwesiga kwe. Okulabirira amannyo obulungi kikola kinene nnyo mu kulabirira obulamu bw’omuntu okutwaliza awamu, kubanga obulamu bw’akamwa bukwatagana n’obulamu bw’omubiri gwonna.

Okulabirira amannyo obulungi si kikolwa kya kutuukiriza kyokka, wabula nkola y’obulamu ey’enkalakkalira ekwetaagisa obukakamu. Okukozesa obuyonjo bw’amannyo obwa buli lunaku, okukuba burashi, okukozesa floss, n’okulambula ddokita w’amannyo buli luvannyuma lw’ekiseera ekigereka, byonna bikola ku kufuna obulamu bw’akamwa obulungi n’okumwenya okwaka. Kino kiyamba okukuuma amannyo amanywevu n’ensigo z’amannyo ezirimu obulamu, ekikola ku bulamu bw’omuntu okutwaliza awamu.